Surrealisme à la Dalí

door Mathilde Siderius

Big image

Van 21 september 2013, tot en met 3 februari 2014, was er in museum Boijmans van Beuningen te Rotterdam een unieke collectie te bezichtigen. De werken van Salvador Dalí (1904-1981) waren weer terug! Zeven van zijn bekendste werken, waren de afgelopen tien maanden Europa afgereisd, van tentoonstelling naar tentoonstelling, om nu uiteindelijk bij hun begin punt uit te komen. Museum Boijmans Van Beuningen bezit een bijzondere, en voor Nederland unieke, collectie surrealistische kunst. In de jaren zeventig is door Renilde Hammacher-van den Brande de collectie samengesteld, met onder andere de bronzen Vénus de Milo aux trois tiroirs (1936/1964). De nieuwe verzameling werd gevierd met Dalí die ook een kijkje kwam nemen. Het museum specialiseert zich nog steeds in het surrealisme en blijft zijn collectie vergroten zoals met de recente aankoop van Métronome van Dalí en werken van andere grootheden zoals Yves Tanguy. (“Surrealisme à la Dali,” 2014)

Salvador Dalí, Figueras 1904, was geïnspireerd door Picasso, en mede surrealisten zoals Magritte en Ernst, maar zelf wordt hij gezien als een van grootste. Het surrealisme is een stroming ontstaan in de jaren twintig, waarin dromen en werkelijkheid samenkomen. Er wordt de nadruk gelegd op het irrationele en het onderbewuste. (Art Salon Holland, 2014) Dalí zijn gedachtegang sloot hier zeker bij aan. Bovenaan de trap op weg naar de tentoonstelling stond een quote op de muur:

‘De wereld heeft meer fantasie nodig. Onze beschaving is te mechanisch. Wij kunnen het fantastische werkelijkheid laten worden, en dan is het meer werkelijkheid dan wat eigenlijk bestaat.' – Salvador Dalí, 1940

Een uitnodiging van Dalí zelf; laat de werkelijkheid achter je en stap in de wereld waar alles mogelijk is. Het eerste wat je ziet is een groot drieluik, het Landschap met touwtjespringend meisje uit 1936. Een schilderij waarbij de warme kleuren en de lange schaduwen mij doen denken aan de ondergaande zon. Een rustige, kalme sfeer. Het meisje in het midden staat symbool voor een gelukkige jeugdherinnering van Dalí, dit figuur is ook te zien in de klokkentoren op de achtergrond. De twee figuren links waarvan één half skelet, zouden Dalí en zijn overleden broer kunnen voorstellen. (“Landschap,” 2014) Toch lijkt er iets niet helemaal te kloppen, er komt bij mij een gevoel van onheil naar boven, het is té stil op de eindeloze vlakte. De ruimte van de tentoonstelling is een witte zaal, met hoge ramen. De schilderijen van Dalí hangen aan de muur en afgezien van enkele 3D werken in vitrines is de ruimte verder leeg. Door de neutrale achtergrond gaat alle aandacht naar het schilderij en kan je er in opgaan zonder afgeleid te worden. Deze werken van Dalí herinneren mij aan tijd. Tijd die voorbij gaat, of al voorbij is gegaan. Eindeloze vlaktes, open hemels, kleuren van zonsondergang, lange schaduwen en de terugkerende skeletten en doodshoofden. Het werk Een paar met het hoofd vol wolken (1936) viel mij het meest op. Het paar heeft letterlijk hun hoofd vol wolken: de twee lijsten zijn beide de contouren van een hoofd. Het zijn de portretten van Dalí en zijn vrouw Gala. De compositie is geleend van de Franse schilder Jean Francois Millet zijn the Angelus, een favoriet van Dali. (“Couple aux têtes,”2014) Op de voorgrond staan twee tafels, de vormen van de objecten op de tafels, worden weerspiegeld in de achtergrond, die weer bestaat uit een grote vlakte, bergen en enkele huizen in de verte. Dit doet mij weer denken aan tijd, en hoe het gevangen zit in de hoofden, de gedachten van het paar. Hoe tijd eigenlijk een relatief iets is en gevangen zit in ons allemaal.

De tweede zaal van de tentoonstelling hing vol met andere kunstenaars zoals Max Ernst, Yves Tanguy en Giorgio de Chirico. Hoewel dit ook interessante kunst is, sprak dit mij weinig aan en voegde het weinig toe aan de beleving van de werken van Dalí. Nog een deur door kwam je in een kleine donkere ruimte, met dimme verlichting. Hier waren de readymades tentoongesteld. Het raadselachtige raadsel van Isodorre Ducasse, van Man Ray, de metronoom met het oog van Dalí, zijn bekende telefoon met de kreefthoorn, en als kroonstuk één van de vijf Mae West sofa’s. De sofa, gebaseerd op de lippen van sekssymbool Mae West, werd in een zwoel roze licht gepresenteerd, waardoor het duidelijk werd waarom hij in 1938 als schokkend en pikant werd gezien. (“Mae West Lips Sofa,” 2014)

Big image

De readymades waren leuk, dingen waarvan ik hoop ze een keer in mijn eigen huis te hebben staan om het dagelijks leven wat op te frissen. Hoewel zijn tijdgenoten en mede surrealisten er voor mij weinig aan toevoegde was de unieke samenstelling van de werken van Dalí een echte beleving. Een kans om voor even de werkelijkheid achter je te laten en op te gaan in een wereld van fantasie.

Literatuurlijst

Art Salon Holland (2014). De verbeelding van de innerlijke waarheid. Geraadpleegd op 20 februari 2014. http://www.artsalonholland.nl/kunst-stijlen/surrealisme


Boijmans van Beuningen (2014). Couple aux têtes pleines de nuages. Geraadpleegd op 8 maart 2014. http://collectie.boijmans.nl/nl/collection/2988-a-b-(mk)


Boijmans van Beuningen (2014). Landschap met touwtje springend meisje. Geraadpleegd op 8 maart 2014. http://collectie.boijmans.nl/nl/collection/2937-a-c-(mk)


Boijmans van Beuningen (2014). Mae West Lips Sofa. Geraadpleegd op 8 maart 2014. http://collectie.boijmans.nl/nl/collection/v-2280-(kn-v)


Boijmans van Beuningen (2014). Surrealisme à la Dali in Rotterdam. Geraadpleegd op 8 maart. http://www.boijmans.nl/nl/7/kalender/calendaritem/1443/surrealisme-la-dal-in-rotterdam