Vulkanisme

Door Diede Ouwerkerk en Samme Reijnders

Vulkanisme in Indonesië

In Indonesië zijn meer dan 400 vulkanen waarvan er ongeveer 130 actief zijn. Er zijn zoveel vulkanen in Indonesië omdat er daar een aantal platen bij elkaar komen. Indonesië bestaat uit heel veel eilanden. Wel 17.508 waarvan er 6.000 bewoond zijn. De platen waar Indonesië op ligt bewegen naar elkaar toe. Dit heet convergentie. Als de platen even sterk zijn, groeien ze tegen elkaar op. Zo niet, dan gaat de een onder de andere door. Dit heet subductie. Omdat de plaat die sterker is onder de zwakkere plaat schuift, smelt hij. Hierdoor komt het magma omhoog en breekt het door de aardbodem. Zodra het magma buiten de aardkorst is, heet het lava. Het lava hoopt zich op en koelt af. Omdat dit proces door blijft gaan hoopt het gesteente op. Er ontstaat een vulkaan.

Vulkanen kunnen ook ontstaan door divergentie.

Divergentie is als twee platen van elkaar weg schuiven. Er ontstaat dan een gat waardoor magma omhoog komt. Dit gebeurt in de oceanen. Je hebt dan een mid-oceanische rug. In Indonesië hebben ze vooral te maken met subductie. Dat gebeurd vooral aan de west-kust van Indonesië. Eigenlijk wordt Indonesië omringd door een subductie-zone. Door de vulkanen die ontstaan door subductie, is Indonesië tot leven gekomen. Het is ook super vruchtbaar bij de vulkanen in de buurt. Hierdoor leggen de inwoners van Indonesië rijst vlaktes aan tegen de vulkaan op. Maar er is wel een risico. Een vulkaan is een onvoorspelbaar verschijnsel. Je weet nooit wanneer hij uit gaat barsten. Hierdoor komen er heel veel mensen om tijdens een vulkaan uitbarsting. Vooral als er een heel dorpje aan de voet van de vulkaan ligt. Indonesië maakt deel uit van de Ring van Vuur. Dit is een ringvormige gebied rondom de Grote Oceaan, dat bestaat uit een keten van vulkanen. De Ring van Vuur loopt in een boog van Nieuw Zeeland tot het uiterste puntje van Chili. Door de platentektoniek komen in dit gebied veel tsunami's, aardbevingen en vulkaanuitbarstingen voor. Ook komen in dit gebied 12 platen samen die onder elkaar schuiven. Indonesië ligt op de breuk van 3 platen, namelijk de Euraziatische plaat, Indo-Australische plaat en de Pacifische plaat. Van de 452 vulkanen in dit gebied zijn er zo'n 128 actief waarvan er 65 gelden als gevaarlijk.

Soorten vulkanen

Op aarde zijn ongeveer 1.500 vulkanen. Er zijn drie soorten vulkanen waarin deze 1.500 voorkomen op aarde. Neem bijvoorbeeld de schildvulkaan. Schildvulkanen ontstaan door het uiteendrijven van platen. Divergentie dus. Bij een uitbarsting stroomt de lava over een groot gebied uit. Er vormt zich een berg met een flauwe helling, net als bij een schild. De uitbarstingen van deze vulkaan zijn meestal niet explosief, omdat de lava makkelijk naar buiten kan stromen. Een caldeiravulkaan of calderavulkaan is een oude vulkaan met een grote, kilometers brede krater. Zo'n enorme krater ontstaat bij een uitbarsting door het instorten van het dak van een leeglopen magmakamer. Vaak vormt zich in de krater een kratermeer en een nieuwe krater. Een stratovulkaan (of samengestelde vulkaan) onstaat bij het wegduiken van de ene plaat onder de andere, subductie. Dat komt omdat de wegduikende plaat het magma omhoog duwt, dit gebeurt met hoge druk waardoor het magma door de aardkorst heen breekt. De lava hoopt zich nu op en vormt een berg: een vulkaan. De helling van deze vulkaan is steil een heeft een kraterpijp met meerdere vertakkingen. Een stratovulkaan is het gevaarlijkst als hij uitbarst. Dit komt omdat het onvoorspelbaar is waar op de helling hij gaat uitbarsten, en de uitbarstingen zijn zo sterk dat er heel veel vulkanisch materiaal de lucht in wordt geslingerd en er veel lava, as en giftige stoom bij vrijkomen. Soms daalt er een gloeiend hete wolk met een geweldige snelheid van de helling af. Dit heet een pyroclastische stroom. Zo'n wolk is zo heet en verstikkend dat niemand het kan overleven. Ook is er gevaar voor dodelijke modderstromen. Deze stromen onstaan als er sneeuw op de vulkaanhelling ligt en er is een uitbarsting. De sneeuw smelt dan namelijk. In Indonsië zijn vooral heel veel stratovulkanen. Dit is gevaarlijk maar toch gaan mensen er in de buurt wonen of zelfs óp de helling. Waarom? Ze gaan hier wonen omdat de grond van een vulkaan heel vruchtbaar is. Vooral na een uitbarsting. Dit komt omdat lava bijzondere mineralen bevat waardoor planten en dergelijken goed kunnen groeien. De meeste Indonezen leven van de landbouw dus is het heel handig om goede, vruchtbare grond te gebruiken. Slim? Dat kan soms heel anders aflopen.

Vulkanische verschijnselen

Bij vulkanisme gaat het niet alleen maar om vulkanen. Er komen ook andere vulkanische verschijnselen voor. Neem bijvoorbeeld een heel bijzonder vulkanisch verschijnsel de geiser. Een geiser is een heetwaterbron die met tussenpozen kokend water de lucht in spuit. Dit verschilt per geiser. Zo'n uitbarsting is mogelijk omdat de hoge druk van het magma ervoor zorgt dat het water wordt opgewarmd en dan kokend heet wordt. Door de aardwarmte zet het water uit een komt het met hoge druk via een scheur in de ondergrond omhoog. De duur van een uitbarsting verschilt van geiser tot geiser. Ook de tijd tussen de uitbarstingen verschilt. De ene uitbarsting duurt bijvoorbeeld een aantal seconden en duurt het vijf minuutjes tot de volgende, maar bij andere duurt het allemaal wat langer. Natuurlijke geisers zijn erg zeldzaam. Geisers hebben drie dingen nodig: een soort van waterbak in de grondlaag (waterhoudende grondlaag), een warmte bron (een mantelpluim) en minstens één reservoir. Er zijn slechts zes grote geiser gebieden van over de hele wereld. Vulkanische verschijnselen hebben altijd te maken met aardwarmte. Die warmte blijft lang aanwezig. Ook als de vulkaan dood is, dus als hij niet meer uitbarst. In zo'n gebied kunnen mineralen bronnen ontstaan omdat mineralen snel oplossen in warm water. Die mineralen bronnen zijn een voorbeeld van een postvulkanisch verschijnsel. Het is erg lastig om dit onderwerp te koppelen aan Indonesië aangezien er heel weinig informatie te vinden is hierover. Overal waar je zoekt krijg je reis websites met nauwelijks informatie en meer is hier niet over te vertellen.

Hotspots

Vulkanisme komt meestal voor bij breuklijnen tussen de platen, maar dat hoeft niet altijd het geval te zijn. Kijk bijvoorbeeld naar de Hawaii-eilanden. Deze liggen niet op een breuklijn. Nee, deze zijn gevormd door een hotspot. Een hotspot is een plek in de aarde waar de magma heter is dan normaal zodat het een gat in de aardkorst brandt. Hierdoor komt het magma naar buiten en stolt het. Er wordt een schildvulkaan gevormd. Bij de Hawaii-eilanden is er maar één hotspot. Maar er zijn meerdere eilanden. Hoe kan dat? Dat komt door dat de plaat wel blijft bewegen maar de hotspot blijft op één plek liggen. Zo krijg je dus alle maal eilandjes op een rij. Een hotspot vulkaan heeft dus helemaal niets te maken met de platentektoniek. Hieronder zie je mooi in een schematische tekening hoe zo'n hotspot te werk gaat en hoe de doorsnede ervan is. Hotspots hoeven niet per se aan de randen van de platen te liggen. De bekendste hotspot rijen zijn: de Galapagoseilanden, de archipel van Hawaii, de Canarische eilanden, IJsland (deze is ontstaan door een mix van hotspots en vulkanisme in de Mid-Oceanische rug), en Kaapverdië. Er zijn er nog meer maar dat wordt iets te veel. De eilanden zijn allemaal schildvulkanen op een rijtje. Op de foto hieronder kun je ook zien hoe oud deze eilanden zijn. Ze zijn zo oud omdat de platen heel langzaam bewegen. Zo heeft de mantelpluim tijd om het gesteente op te hopen en een eiland te vormen. Het is ook lastig om dit onderwerp aan Indonesië te koppelen dus doen we dit bij Hawaii. Hawaii bestaat uit vijf overlappende schildvulkanen waarvan er één slaapt, twee dood zijn en twee erg actief zijn. Door de twee actieve vulkanen blijft het eiland nog steeds groeien. Hierbij is alles wel zo'n beetje alles vertelt over dit onderwerp. Ook dit is gewoon een ontzettend lastig onderwerp om specifiek op landen te richten.
Big image
Vulkanisme[Copy][Copy]