Το μοιρολόγι της φώκιας

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗΣ

ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΤΩΝ ΜΑΘΗΤΩΝ ΤΟΥ Β2 ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΛΥΚΕΙΟΥ Ν.ΠΕΡΑΜΟΥ

Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης

To μοιρολόγι της φώκιας

ΟΜΑΔΑ Α΄ (πρόσωπα)

1. Να προσδιορίσετε τα χαρακτηριστικά της γριάς Λούκαινας μέσα από τις εκδηλώσεις της (κατά την πορεία της προς τη θάλασσα, την αφήγηση των αναμνήσεών της και κατά την επιστροφή της).

Η γριά Λούκαινα είναι το κύριο πρόσωπο στο διήγημα. Στο πρόσωπό της συμπυκνώνονται ατέλειωτες συμφορές. Είναι ένα τραγικό πρόσωπο που οι δοκιμασίες την χτύπησαν ανηλεώς.

Καθώς διέσχιζε το μονοπάτι για να πάει στη θάλασσα να πλύνει τα ρούχα της, περνούσαν από το μυαλό της διάφορες σκηνές της ζωής της. Ο χάρος της είχε πάρει πέντε παιδιά και το σύζυγό της. Η ξενιτιά της στέρησε τους δυο γιους της, οι οποίοι ταξίδευαν με καράβια στη θάλασσα εντός της Μεσογείου. Έτσι, η γριά Λούκαινα παρουσιάζεται ως μια φτωχή, ταλαιπωρημένη και βασανισμένη γυναίκα. Συμβολίζει τον άνθρωπο που δέχεται τα χτυπήματα της μοίρας.

Κατά την επιστροφή της στο σπίτι, ενώ μοιρολογεί τα προηγούμενα ατυχήματα, δεν παίρνει είδηση το νέο συμβάν, τον πνιγμό της εγγονής της. Έτσι παρουσιάζεται λίγο αδιάφορη για αυτά που συμβαίνουν γύρω της, καθώς άκουσε το θόρυβο της θάλασσας (ενώ πνιγόταν η Ακριβούλα), αλλά δεν έδωσε σημασία.

2. Πώς περιγράφεται η Ακριβούλα; Τι νομίζετε ότι συμβολίζει η κάθοδός της στο μονοπάτι;

Η Ακριβούλα, εγγονή της γριάς Λούκαινας, είναι ένα κοριτσάκι εννέα ετών. Ξέφυγε από την προσοχή της μητέρας της, καθώς εκείνη ήταν απασχολημένη, και πήγε να βρει τη γιαγιά της, για να παίζει λίγο στα κύματα. Δεν ήξερε όμως καλά το μονοπάτι που οδηγούσε στη θάλασσα, και ανυποψίαστη για το τι θα της συμβεί, παρασύρθηκε από τον ήχο της φλογέρας που έπαιζε ένας βοσκός. Αφού χόρτασε να τον ακούει, αποφάσισε να φύγει, αλλά είχε ήδη νυχτώσει και ήταν μόνη.

Η κάθοδός της στο μονοπάτι συμβολίζει την κάθοδο στον Άδη και προμηνύει το θάνατό της.

3. Ποιος είναι ο ρόλος του μικρού βοσκού στο διήγημα;

Ο ρόλος του μικρού βοσκού στο διήγημα είναι εξίσου σημαντικός με των πρωταγωνιστών. Ο βοσκός με τη φλογέρα του κάθεται ξέγνοιαστος, κρυμμένος πίσω από τους θάμνους, και έτσι δεν αντιλαμβάνεται τον πνιγμό της Ακριβούλας, για να σπεύσει σε βοήθεια. Με τον τρόπο αυτό προβάλλεται η αντίθεση ζωής και θανάτου. Από τη μια το χαρούμενο άσμα του βοσκού υμνεί τη ζωή και τη φύση, δημιουργώντας ευχάριστα συναισθήματα, και από την άλλη το μοιρολόγι της γριάς (που θρηνεί τα χαμένα παιδιά της) και το μοιρολόγι της φώκιας αποτελεί τη συνειδητοποίηση της τραγικότητας της ανθρώπινης ύπαρξης. Εν τέλει ο ρόλος του βοσκού είναι να προβάλλει τη ζωή πλάι στο θάνατο.

4. Με ποιο τρόπο πετυχαίνει ο συγγραφέας να μετατρέψει τη φώκια σε «μορφή» που εκφράζει τον ανθρώπινο πόνο;

Ο τρόπος με τον οποίο ο συγγραφέας πετυχαίνει να μετατρέψει τη φώκια σε «μορφή» που εκφράζει τον ανθρώπινο πόνο είναι να την παρουσιάσει να μοιρολογά το άψυχο σώμα της μικρής Ακριβούλας. Το γεγονός αυτό μας δείχνει ότι η φώκια συνειδητοποιεί την τραγικότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.

5. Να ζωγραφίσετε τα πρόσωπα του διηγήματος και να δημιουργήσετε με τις εικόνες ένα slideshow με το photopeach (http://photopeach.com/ χρειάζεται εγγραφή).

6. Εάν ο βοσκός αντιλαμβανόταν τη μικρή Ακριβούλα στον απόκρημνο δρομίσκο, τι υποθέτετε ότι θα της έλεγε; (απαντήστε σαν να είστε στη θέση του βοσκού…)

Καθώς έπαιζα τον αυλό, την ώρα που έβοσκε το κοπάδι μου, αντιλήφθηκα ότι ένα μικρό κορίτσι κατέβαινε το απότομο μονοπάτι. Τότε ανήσυχος της είπα:

- Μικρή μου, μην κατέβεις παρακάτω, γιατί είναι επικίνδυνα…

Και συνέχισα:

- Πού θέλεις να πας τέτοια ώρα μόνη σου, σ’ αυτό το απόκρημνο μέρος;

- Πάω να βοηθήσω τη γιαγιά μου, στο Κοχύλι.

- Δεν βλέπεις ότι ο ουρανός σκοτεινιάζει και τα σύννεφα κρύβουν τ’ αστέρια; Έλα να σε πάω πίσω στο σπίτι.

Την έπιασα τότε από το χέρι και την οδήγησα στο σπίτι της γιαγιάς της…

Ηρώ Κυριαζή, Κυριακή Λεμονίδου, Ιωάννα Κύρκου, Ελισσάβετ Μητριτζώνη

ΟΜΑΔΑ Β΄ (χώρος - χρόνος àσυγγραφέας)

7. Να προσδιορίσετε το χώρο και το χρόνο του διηγήματος και να ερμηνεύσετε τη λειτουργία τους στην πλοκή του διηγήματος.

Το διήγημα «Το μοιρολόγι της φώκιας» εκτυλίσσεται στο χώρο μιας μικρής παραλίας, με απότομους βράχους και επικίνδυνο μονοπάτι. Η αναφορά στα Μνημούρια και τον ανεμόμυλο του Μαμογιάννη παραπέμπει σε σκιαθίτικο τοπίο, γεννέτειρα του Παπαδιαμάντη.

Το τοπίο αυτό φαίνεται ότι εξυπηρετεί την πλοκή του κειμένου, καθώς στο απόκρημνο αυτό μέρος πρόκειται να πνιγεί η Ακριβούλα.

Ο χρόνος του διηγήματος δε δηλώνεται. Φαίνεται όμως ότι παραπέμπει σε παλιότερη εποχή, αφού η γραία πλένει τα ρούχα στο Κοχύλι, και όχι στο σπίτι της (όπως σήμερα). Συγκεκριμένα η υπόθεση διαδραματίζεται νυχτερινή ώρα.

Η χρονική αυτή στιγμή λειτουργεί ενισχυτικά στην πλοκή του διηγήματος. Η νύχτα που πέφτει είναι σαν να προοικονομεί για κάτι τραγικό!

8. Το διήγημα ανήκει στον κύκλο των σκιαθίτικων διηγημάτων του Παπαδιαμάντη. Ποιες εικόνες οριοθετούν το συγκεκριμένο περιβάλλον;

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι όλο το κείμενο προβάλλει την εικόνα μιας περιοχής κοντά στη θάλασσα. Πιο συγκεκριμένα, πάνω από τη θάλασσα φαίνεται η απότομη πλαγιά που οδηγεί στην ακρογιαλιά. Και λίγο παραπέρα προβάλλει ο νερόμυλος του Μαμογιάννη και τα Μνημούρια (τοποθεσίες της Σκιάθου).

9. Ένας από τους στόχους του συγγραφέα στα διηγήματά του είναι η συμμετοχή της φύσης στον ανθρώπινο πόνο. Πώς επιτυγχάνεται αυτό στο διήγημα; Μπορείτε να συμβουλευτείτε την παρακάτω σελίδα http://www.pi-schools.gr/download/lessons/hellenic/lykeio/neoel_logo/kath_b.pdf (Βιβλίο του καθηγητή «Η μαγεία του Παπαδιαμάντη», σελίδα 58)

Στο διήγημα είναι φανερή η συμμετοχή της φύσης στον ανθρώπινο πόνο. Βλέπουμε τη φώκια να αναλαμβάνει να μοιρολογήσει το σώμα της Ακριβούλας, και όχι οι άνθρωποι (η γιαγιά της και ο βοσκός δεν αντιλαμβάνονται το θάνατο). Έτσι η φύση παίζει ενεργό ρόλο στο θρήνο της μικρής.

Ακόμη, και η αναφορά στον ουρανό που σκοτεινιάζει, τα σύννεφα που κρύβουν τ’ άστρα και το φεγγάρι που κρύβεται, μπορεί να θεωρηθεί συμμετοχή των φυσικών στοιχείων στον επικείμενο θάνατο. Μοιάζει η φύση να λυπάται για το χαμό του κοριτσιού.

10. Ποια αίσθηση προκαλεί η περιγραφή του κοιμητηρίου κατά την ώρα του ηλιοβασιλέματος;

Η λεπτομερής περιγραφή του κοιμητηρίου κατά την ώρα του ηλιοβασιλέματος μας δημιουργεί ένα αίσθημα ρίγους. Συγχρόνως κινεί την περιέργειά μας, καθώς περιγράφονται αντίθετες μεταξύ τους εικόνες: από τη μια, ο ήλιος που συμβολίζει τη ζωή, και από την άλλη, τα μνήματα που συμβολίζουν το θάνατο. Έτσι, γίνεται φανερό ότι στο κείμενο συναντάται η ζωή με το θάνατο, στοιχείο που προκαλεί αισθήματα ανησυχίας.

11. Να συγκεντρώσετε εικόνες από το βίο και τον τόπο του Παπαδιαμάντη, και να δημιουργήσετε ένα slideshow με το kizoa (http://www.kizoa.com/ χρειάζεται εγγραφή). Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το φωτογραφικό υλικό από τις παρακάτω σελίδες ή όποιες εσείς κρίνετε κατάλληλες http://papadiamantis.net/%CE%96%CF%89%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%A6%CF%89%CF%84%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%AF%CE%B1

http://papadiamantis.org/multimedia/44-pictures1

12. Να δημιουργήσετε μια χρονογραμμή dipity (http://www.dipity.com/ χρειάζεται εγγραφή) στην οποία θα περιλάβετε τα σημαντικότερα γεγονότα της ζωής και του έργου του Παπαδιαμάντη. Μπορείτε να συμβουλευτείτε τις παρακάτω σελίδες ή όποιες εσείς κρίνετε κατάλληλες

http://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/education/literature_history/search.html?details=66#prettyPhoto

http://papadiamantis.org/cv6/47-cv-full

http://www.hprt-archives.gr/V3/public/main/page-assetview.aspx?tid=0000008450&tsz=0&autostart=0 (βίντεο)

Γιάννης Κούρτης, Δημήτρης Κόλλιας, Ηλίας Μήττας, Μανώλης Λαζίδης

ΟΜΑΔΑ Γ΄ (λογοτεχνικό ρεύμα - θέμα)

13. Πώς πετυχαίνει ο συγγραφέας να προσδώσει ρεαλισμό στο διήγημα;

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης είναι ένας από τους βασικούς εκπροσώπους του ρεαλισμού. Η τεχνοτροπία του λογοτεχνικού ρεύματος έγκειται στην στροφή στη φύση και την πραγματικότητα, καθώς ο συγγραφέας επιλέγει την περιγραφή καθημερινών σκηνών και παρουσίαση κοινών θεμάτων στα έργα του. Έτσι πετυχαίνει την αντικειμενικότητα, αφήνοντας τα γεγονότα να μιλήσουν μόνα τους.

Συγκεκριμένα, στο «Μοιρολόγι της φώκιας» εντοπίζουμε την περιγραφή της φύσης (ευρίσκετο επάνω…είχε κατέλθει). Σ’ αυτό το σημείο ο Παπαδιαμάντης περιγράφει γλαφυρά το τοπίο, στο οποίο διαδραματίζεται το τραγικό γεγονός του πνιγμού της κοπέλας. Επιπλέον η περιγραφή της καθημερινότητας των απλών ανθρώπων και των δραστηριοτήτων τους είναι διάχυτη στο κείμενο (κατέβαινε το βράδυ…εις τα κύματα, υπεράνω της κεφαλής…του κρημνού). Τέλος, ο συγγραφέας με ρεαλιστικό τρόπο καταγράφει το ατύχημα του κοριτσιού, καθώς αφήνει ασχολίαστο το γεγονός.

Ολοκληρώνοντας, αξίζει να επισημάνουμε πως το διήγημα δεν τελειώνει με ρεαλιστικό τρόπο, καθώς θρηνούν για το χαμό του κοριτσιού όχι οι άνθρωποι, αλλά η φώκια.

14. Ποια στοιχεία συντελούν στο χαρακτηρισμό του διηγήματος ως ηθογραφικού;

«Το μοιρολόγι της φώκιας» χαρακτηρίζεται ως ηθογραφικό διήγημα. Στοιχεία που συμβάλλουν σε αυτόν τον χαρακτηρισμό, είναι αρχικά η περιγραφή των ανθρώπων και των ασχολιών τους. Βλέπουμε στο διήγημα τη γριά Λούκαινα να μοιρολογεί για τα χαμένα παιδιά της, ενώ πλένει τα ρούχα της στο γιαλό. Στη συνέχεια παρουσιάζεται ένας αυλητής που παίζει τη δική του μουσική με τον αυλό, καθώς βόσκει το κοπάδι του.

Ακόμη ένα ηθογραφικό στοιχείο αποτελεί η περιγραφή του χώρου όπου διαδραματίζονται τα γεγονότα, δηλαδή η περιγραφή της θάλασσας και του βουνού, ως τοπίου της ελληνικής υπαίθρου.

15. Οι ιδεολογικοί άξονες γύρω από τους οποίους στρέφεται το έργο του Παπαδιαμάντη είναι η βαθιά προσήλωση στη χριστιανική πίστη και η απεικόνιση της ζωής των απλών ανθρώπων. Πού υπάρχουν τα θέματα αυτά στο διήγημα «Το μοιρολόγι της φώκιας»;

Το χριστιανικό στοιχείο γίνεται εμφανές από τη στάση της γριάς Λούκαινας. Ενώ έχει περάσει πολλές δυστυχίες και συμφορές, βρίσκει τη δύναμη να συνεχίσει τη ζωή της, μέσα από προσευχές και μοιρολόγια. Η παρουσία της χριστιανικής πίστης γίνεται φανερή και με την αναφορά στο κοιμητήριο (Μνημούρια).

Στο διήγημα επίσης φαίνεται η καθημερινή ζωή των ανθρώπων, τόσο των γυναικών (γρια-Λούκαινα), όσο και των αντρών (βοσκός). Είναι φανερό ότι υπάρχει αρκετή απλότητα και φτώχεια στην κοινωνία που προβάλλει στο διήγημα, αφού οι γυναίκες πλένουν τα ρούχα στη θάλασσα και οι άντρες ασχολούνται κυρίως με την κτηνοτροφία. Στοιχείο επίσης που ενισχύει την άποψη ότι παριστάνεται η ζωή απλών ανθρώπων είναι η παρουσίαση απλοϊκών, ξέγνοιαστων ατόμων, όπως το παιδί που βόσκει το κοπάδι του παίζοντας φλογέρα.

16. Ποια λυρικά στοιχεία διακρίνετε στο διήγημα;

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης χαρακτηρίζεται από λυρισμό στο σύνολο των έργων του, στοιχείο το οποίο επιβεβαιώνεται και στο διήγημα «Το μοιρολόγι της φώκιας». Ο λυρισμός παραπέμπει στην πρόκληση μουσικότητας και την έκφραση συναισθημάτων.

Αρχικά, η αναφορά της χρήσης του αυλού από το βοσκό και το τραγούδι του (το μοιρολόγι…του κρημνού) αποτελεί στοιχείο λυρικό. Επίσης λυρισμό προσδίδει η κυρίαρχη παρουσία του μοιρολογιού καθ’ όλη τη διάρκεια του διηγήματος, τόσο με την καταγραφή του στον τίτλο, όσο και με το θρηνητικό τραγούδι από την φώκια και από τη γραία (αυτή…κόσμον, κατέβαινε…ακτίνας). Το μοιρολόγι που καταγράφεται στο τέλος είναι κατεξοχήν ποιητικό στοιχείο, που συμβάλλει στο λυρισμό του κειμένου, καθώς υπάρχει ομοιοκαταληξία, η οποία προσδίδει μουσικότητα.

Επιπλέον ο λυρισμός είναι διάχυτος σε όλο το διήγημα με την καταγραφή του δραματικού γεγονότος που προκαλεί συναισθήματα αγωνίας και θλίψης και με τη χρήση εκφραστικών μέσων και εικόνων (Μία μικρή…εις τα κύματα) που προκαλούν το ίδιο αποτέλεσμα.

17. Να δημιουργήσετε έναν εννοιολογικό χάρτη http://www.spiderscribe.net/ (χρειάζεται εγγραφή) με το όνομα Πεζογραφία του Παπαδιαμάντη. Θα τον χωρίσετε σε τρία μέρη: α) ρεαλισμός β) ηθογραφία γ) λυρισμός, και στη συνέχεια θα δώσετε τα χαρακτηριστικά τους. Μπορείτε να ξαναδιαβάσετε τις σελίδες 8, 14-15 του σχολικού βιβλίου ή να συμβουλευτείτε τις παρακάτω σελίδες

http://www.potheg.gr/Treasure.aspx?lan=1

http://greek_greek.enacademic.com/92716/%CE%BB%CF%85%CF%81%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C%CF%82

18. Ποια στάση ζωής εκφράζουν οι δύο τελευταίοι στίχοι του μοιρολογιού της φώκιας (που είναι επίσης χαραγμένοι στην προτομή του συγγραφέα στη Σκιάθο); Συμφωνείτε; Αιτιολογήστε την απάντησή σας.

«Σαν να ’χαν ποτέ τελειωμό/ τα πάθια κι οι καημοί του κόσμου»:

Οι δύο τελευταίοι στίχοι του διηγήματος ουσιαστικά παρουσιάζουν το θέμα του, το οποίο είναι ο συνεχής πόνος και καημός που βιώνει ο άνθρωπος στη ζωή του. Εκφράζουν κυρίως τον πόνο που περνά ο άνθρωπος λόγω του θανάτου και τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζεται. Στο σημείο αυτό ο συγγραφέας αποδίδει το θέμα του με έναν τρόπο ποιητικό, και όχι ρεαλιστικό, και με τη βοήθεια της ειρωνείας, αφού η μικρή και αθώα Ακριβούλα βρίσκει το θάνατο, ενώ οι υπόλοιποι συνεχίζουν τη ζωή τους. Προσωπικά βρίσκω τον τρόπο προσέγγισης του θέματος από τον ποιητή παράδοξο, αλλόκοτο αλλά και επιτυχημένο.

Παρ’ όλα αυτά πιστεύω ότι ο θάνατος, όπως και η ζωή, είναι τα πιο σημαντικά σημεία στη πορεία του ατόμου, που παίζουν καταλυτικό ρόλο σε αυτήν. Γι’ αυτό και ο άνθρωπος δύσκολα μπορεί να τα προσπεράσει, χωρίς να δώσει σημασία. Ο θάνατος είναι ένα γεγονός που αγγίζει βαθιά τους ανθρώπους, χωρίς όμως και να σταματά τη ζωή.

Μαρία Μυλωνά, Βάνα Ναλμπάντη, Χριστίνα Κολοκυθά, Πρόδρομος Κιρμιζόγλου

ΟΜΑΔΑ Δ΄ (αφήγηση)

19. Ποιους αφηγηματικούς τρόπους χρησιμοποιεί ο συγγραφέας;

Ο αφηγηματικός τρόπος που συναντάμε στο κείμενο είναι η διήγηση. Αυτό σημαίνει ότι έχουμε έναν αφηγητή με απρόσωπη φωνή. Αυτός ο αφηγητής έχει αφομοιώσει στο λόγο του όλες τις υπόλοιπες φωνές σε γ΄ γραμματικό πρόσωπο. Με άλλα λόγια, είναι παντογνώστης αφηγητής και η εστίαση είναι μηδενική. Πρέπει να σημειωθεί επίσης ότι σε ορισμένα σημεία του κειμένου εντοπίζεται μονόλογος, αλλά κυριαρχεί και η περιγραφή (προσώπων ή καταστάσεων).

20. Σε ποια σημεία του κειμένου λειτουργεί ο εσωτερικός μονόλογος και πώς;

Σε κάποια σημεία του κειμένου βλέπουμε ότι υπάρχει εσωτερικός μονόλογος. Συγκεκριμένα, τον εντοπίζουμε κατά την επιστροφή της γραίας Λούκαινας στο σπίτι της και στο μοιρολόγι της φώκιας, το οποίο μετέφρασε ένας γέρος ψαράς σε ανθρώπινο λόγο.

Με τους μονολόγους αυτούς ο συγγραφέας θέλει να τονίσει τα συναισθήματα των προσώπων σε κάθε περίπτωση και να τα μεταδώσει στον αναγνώστη, ώστε αυτός να προσλάβει καλύτερα το κείμενο. Παράλληλα οι μονόλογοι αυτοί προσδίδουν δραματικότητα και τραγικότητα στο διήγημα.

21. Ποια στοιχεία προετοιμάζουν τον αναγνώστη (προσημαίνουν) για το θάνατο της Ακριβούλας;

Ο Παπαδιαμάντης μας προετοιμάζει ψυχολογικά να δεχτούμε το θάνατο της Ακριβούλας. Αρχικά, αναφέρει την καθοδική πορεία της γριάς Λούκαινας προς το γιαλό, γεγονός που μπορεί να συμβολίζει την κάθοδο προς τον Άδη. Στη συνέχεια προβάλλει το πένθιμο μοιρολόγι της γριάς και εικόνες του κοιμητηρίου με λείψανα των νεκρών. Έπειτα τονίζει τη χρονική στιγμή του ηλιοβασιλέματος, προοικονομώντας το τέλος της μικρής εγγονής. Τελικά, καταλήγει στο διήγημα στην περιγραφή της άπνοιας που έχει παγιδεύσει τη γολέτα στο λιμάνι, προσημαίνοντας έτσι την παγίδευση της Ακριβούλας.

22. Σε ποιο σημείο του διηγήματος αποκαλύπτεται η τραγική ειρωνεία που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας και τις πετυχαίνει με αυτή;

Η τραγική ειρωνεία εντοπίζεται στα σημεία που τα υπόλοιπα πρόσωπα του διηγήματος, η γραία και ο βοσκός, είναι ανυποψίαστα για το θάνατο της Ακριβούλας. Με την τραγική αυτή ειρωνεία πετυχαίνει ο συγγραφέας, παρά τις δραματικές συνέπειες του συμβάντος, να προβάλλει το μήνυμα ότι η ζωή δεν σταματά αλλά συνεχίζεται.

23. Να ξαναγράψετε την παράγραφο «Η μικρά κατέβη ολίγα βήματα…την παρουσίαν της.» αφηγούμενοι με εσωτερική εστίαση από την πλευρά του βοσκού. Μπορείτε να αναδιηγηθείτε το κείμενο όπως εσείς θέλετε, κάνοντας τροποποιήσεις.

Ο ουρανός σκοτείνιαζε και το φεγγάρι ήταν έτοιμο να προβάλλει. Εγώ έπαιζα ακόμη μουσική με τον αυλό. Στο βουνό δεν φαινόταν κανείς άλλος εκτός από εμένα και τα ζώα που βοσκούσαν ακόμη. Ξαφνικά άκουσα έναν ήχο και τρόμαξα λίγο. Δεν ήταν πολύ δυνατός ο θόρυβος γι’ αυτό πλησίασα προς το μέρος που ακούστηκε. Όμως άρχισα να φοβάμαι… μάζεψα το κοπάδι μου και έφυγα, συνεχίζοντας να παίζω μουσική με τη φλογέρα, μιας και σκοτείνιαζε ακόμη περισσότερο.

24. Nα δημιουργήσετε ένα βίντεο με το goanimate (http://goanimate.com/ χρειάζεται εγγραφή) στο οποίο θα αφηγηθείτε πολύ σύντομα την υπόθεση του διηγήματος.

(ένα δείγμα παρόμοιου βίντεο μπορείτε να δείτε εδώ)

Για την ερώτηση 19 και 23 μπορείτε να ξαναδιαβάσετε την εισαγωγή του σχολικού βιβλίου (σελ. 12-14) ή να αντλήσετε πληροφορίες από τη σελίδα http://www.potheg.gr/Treasure.aspx?lan=1 (λήμμα αφηγηματικοί τρόποι).

Ζήσης Λαμπορόπουλος, Γιώργος Μπάσδας, Γεράσιμος Νικολάου, Στάθης Κομματάς

ΟΜΑΔΑ Ε΄ (γλώσσα)

25. Σε τι συνίσταται η ιδιομορφία της γλώσσας του Παπαδιαμάντη;

Η ιδιομορφία της γλώσσας στο έργο του Παπαδιαμάντη συνίσταται στην ανάμειξη καθαρεύουσας και δημοτικής. Η καθαρεύουσα εμφανίζεται σε διάφορες μορφές στο λόγο του αφηγητή. Στις περιγραφές τοπίων η απλή καθαρεύουσα μετατρέπεται σε αυστηρή αρχαΐζουσα. Η δημοτική, πάλι, χρησιμοποιείται στους περισσότερους τίτλους των διηγημάτων και στους διαλόγους. Τέλος σε ένα τρίτο επίπεδο παρατηρούνται λέξεις από το σκιαθίτικο ιδίωμα.

Με τη χρήση του συγκεκριμένου λεξιλογίου ο συγγραφέας φωτίζει τα πρόσωπα, δείχνοντας την τραγικότητα τους.

26. Να επισημάνετε τα αντιθετικά ζεύγη εικόνων, σκηνών, προσώπων που υπάρχουν στο διήγημα και να τα σχολιάσετε.

Στο κείμενο υπάρχουν εικόνες, σκηνές και πρόσωπα που σχετίζονται με τη ζωή αλλά και το θάνατο. Από τη μια, προβάλλονται τα Μνημούρια, τα υπολείμματα του νεκροταφείου, η χαροκαμένη γραία και από την άλλη, τα παιδιά που κολυμπούν, το εύθυμο άσμα του βοσκού, η φώκια που λικνίζεται στα νερά.

Οι αναφορές στο θάνατο που εναλλάσσονται με τις αναφορές στη ζωή παρουσιάζουν με έμφαση τη βασική αντίθεση του κειμένου, καθώς ο συγγραφέας επιθυμεί να δηλώσει πως η ζωή συνεχίζεται παρά τη συνεχή παρουσία του θανάτου. Παρά τη μεγάλη αγάπη που έχουμε για τους ανθρώπους που φεύγουν, η ζωή δεν μπορεί παρά να συνεχίσει την πορεία της.

27. Αφού ξεχωρίσετε τις εικόνες του διηγήματος (σε στατικές, κινητικές ή ηχητικές), να επισημάνετε τη λειτουργία τους στο κείμενο. Να αναπαραστήσετε με το σώμα σας 2-3 στατικές εικόνες του διηγήματος.

Στατικές εικόνες εντοπίζονται στην περιγραφή της θάλασσας, του κοιμητηρίου, της γολέτας και του ουρανού. Η λειτουργία των εικόνων είναι να ενδυναμώσουν το ρεαλισμό του κειμένου.

Μερικές από τις κινητικές εικόνες του διηγήματος είναι αυτή που παρασταίνει τη γριά να κατεβαίνει το δρομάκι προς τη θάλασσα, τη μικρή κόρη να αναζητάει τη γιαγιά της, να γλιστράει από τα βράχια και να πνίγεται στη θάλασσα. Ο ρόλος των εικόνων αυτών είναι να δημιουργούν ένταση και ζωντανή έκφραση στα σημεία που τοποθετούνται.

Ηχητικές εικόνες παρατηρούνται όταν η Ακριβούλα ακούει το μικρό βοσκό να παίζει φλογέρα και όταν ακούγεται το μοιρολόγι της γριάς Λούκαινας και της φώκιας. Αυτές οι εικόνες βοηθούν να κατανοήσουμε καλύτερα το κείμενο, επειδή αντιλαμβανόμαστε τα συναισθήματα των ηρώων.

28. Το διήγημα αρχίζει με μοιρολόγι της γριάς Λούκαινας και τελειώνει με μοιρολόγι της φώκιας (αναλογία). Ποιο μεταδίδει ισχυρότερη συγκίνηση; Να εξηγήσετε γιατί;

Ισχυρότερη συγκίνηση προκαλεί το μοιρολόγι της φώκιας, διότι έχει σκοτωθεί άδικα ένα μικρό παιδί και δε βρίσκεται κοντά του κάποιος άνθρωπος να το μοιρολογήσει, παρά μόνο η φώκια.

29. Να συσχετίσετε την «παγίδευση» της γολέτας στο λιμάνι λόγω άπνοιας με την «παγίδευση» της Ακριβούλας από τον αυλό του βοσκού (αναλογία).

Υπάρχει μια αναλογία (ομοιότητα) ανάμεσα στην παγίδευση της γολέτας και την παγίδευση της Ακριβούλας. Η γολέτα εγκλωβίζεται μέσα στο κλειστό λιμάνι. Σηκώνει τα πανιά της αλλά η άπνοια που επικρατεί την παγιδεύει στο λιμάνι. Ανάλογα η Ακριβούλα, μια αθώα ανθρώπινη ύπαρξη, παγιδεύεται από τον αυλό του βοσκού και παρασύρεται στο απόκρημνο μονοπάτι. Έτσι, η γολέτα και η Ακριβούλα γυροφέρνουν όμοια, η καθεμιά στο δικό της αδιέξοδο, σαν να ’χουν χάσει τον προσανατολισμό.

Με την αναλογία αυτή δημιουργείται η αίσθηση ότι η ζωή εκφράζεται στη διπλή της διάσταση: τη μαγική αλλά και την άλλη, αυτή που σε παγιδεύει.

30. Να ξαναγράψετε το διήγημα μετά το σημείο «… δεν είχεν αισθανθή την παρουσίαν της», δίνοντας διαφορετική εξέλιξη στο κείμενο.

Όπως γυρνούσε στο σπίτι της η γριά Λούκαινα, φορτωμένη με τη σκάφη αγκαλιά, συνάντησε το άψυχο σώμα της μικρής Ακριβούλας. Η άτυχη στη ζωή γριά Λούκαινα δεν πίστευε στα μάτια της ότι έχασε ένα ακόμη μέλος της οικογένειάς της. Μετά από μέρες, αφού έθαψε την Ακριβούλα στα Μνημούρια, που βρίσκονταν κοντά στο ακρογιάλι όπου σκοτώθηκε η μικρή, έκλεισε και αυτή τα μάτια της ακολουθώντας την εγγονή της.

Για την ερώτηση 25 μπορείτε να συμβουλευτείτε τη σελίδα

http://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/education/literature_history/search.html?details=66#prettyPhoto (Mιχάλης Z. Κοπιδάκης, «Εν λόγω ελληνικώ…»)

Δήμητρα Μακρή, Άντα Λίκα, Αποστόλης Μαρκάκης, Βάσω Μυλωνά