Operant conditioneren

Lisa Netelbeek & Zoë Overbeek

conditioneren

Conditionering omvat een proces waarin het gedrag van een dier verandert. Het bestraffen van ongewenst - en het belonen van gewenst gedrag zijn de bekendste. Er zijn twee soorten van conditionering:

klassieke of respondente conditionering en operanteconditionering.

Soms vindt conditionering plaats door een toevallige gebeurtenis. Ook kan conditionering voortkomen uit gerichte training. Je kunt een dier door middel van beloningen bepaald gedrag aanleren. Stel dat de hond gestraft word en op datzelfde moment de deurbel klinkt, dan bestaat de kans dat de volgende keer dat de deurbel klinkt de hond schrikt. De hond kan de deurbel in verband brengen met het moment dat hij gestraft werd. Uiteraard dooft deze associatie vanzelf uit als blijkt de deurbel geen verband houdt.

klassieke conditionering

Het gemakkelijkst is om te beginnen met een klein voorbeeld. Denk aan een hongerige hond die een bak voer ziet. Het volgende zal waarschijnlijk gebeuren:

Voedsel ---> Kwijlen

De hond heeft honger, de hond ziet het voer, de hond kwijlt. Dit een natuurlijke opeenvolging van gebeurtenissen, een onbewuste, ongecontroleerde en onaangeleerde connectie. Voedsel zien, en dan kwijlen.

Wanneer we voer voorzetten aan de hongerige hond, laten we een bel rinkelen (voordat de hond kwijlt). Als volgt:

  • Bel
  • met
  • Voedsel ---> Kwijlen

We herhalen deze handeling (voer geven en tegelijkertijd bel rinkelen) bij meerdere maaltijden. Elke keer dat de hond voedsel te zien krijgt, hoort hij ook de bel. Ding-dong.


We laten de bel rinkelen (ding-dong), maar we houden geen voedsel voor. Wat doet de hond? Juist,

Bel ---> Kwijlen


De bel roept dezelfde reactie op als het zien van voedsel. Na herhaalde malen heeft de hond geleerd om de bel met het voedsel te associëren en nu heeft de bel de macht om dezelfde reactie als het voedsel op te roepen. (Nadat je je hond zo voor de gek gehouden hebt dat hij kwijlt en nog dommer doet dan anders, geef je hem natuurlijk een speciale beloning.)

Dit is de essentie van klassieke conditionering. Het is echt zo simpel. Je begint met twee dingen die al met elkaar verbonden zijn (voedsel en kwijlen). Dan voeg je een aantal keren een derde ding toe (bel). Ten slotte zal dit derde ding er zo sterk mee worden geassocieerd dat het de kracht heeft om het oude gedrag op te wekken.

Hoe honden leren, klassieke conditionering

Operant conditioneren

Wat gebeurt er bij operant conditioneren?

In eerste instantie is er geen koppeling tussen de prikkel en de reactie. Eerst doet de duif allerlei handelingen (fladderen, rondjes lopen, tikken tegen het luikje) maar slechts 1 handeling wekt ook een reactie op (namelijk dat er voedsel in de kooi komt). Slechts 1 handeling heeft effect, en deze handeling kan definitief aangeleerd worden. Een van de gedragingen wordt slechts beloond (het tikken tegen het luikje), rondjes lopen of fladderen levert niets op als de duif honger heeft.



Er zijn twee mogelijkheden.

  1. Het gedrag zal in de toekomst toenemen.
    Dit gebeurt als je hond het effect van zijn gedrag als beloning ervaart.
  2. Het gedrag zal in de toekomst afnemen.
    Dit gebeurt als je hond het effect van zijn gedrag als correctie ervaart.



toenemen
Hetzelfde gebeurt er bij het africhten van een hond. Je kan in eerste instantie misschien wel tientallen keren 'zit' moeten roepen, maar uiteindelijk weet de hond dat 'zit' ook zitten betekent. Het gedrag om te gaan zitten kan aangeleerd worden door bijvoorbeeld een brokje te geven elke keer als de hond goed gaat zitten. Dierentrainers belonen ook wel met een fluitje dat alleen de hond kan horen. De hond snapt dat wanneer hij het gewenste gedrag laat zien, hij beloond zal worden. De hond moet dus wel actief meewerken aan het conditioneringsproces.



Afnemen


Een voorbeeld: In de afvalbak liggen de restjes eten. De hond ruikt dat en snuffelt aan de bak.
Per ongeluk tilt hij met de neus het deksel op en eet smakelijk de restjes eten op. Deze hond zal opnieuw proberen de afvalbak open te maken. Lukt dat per ongeluk vaker dan zal de hond leren hoe de afvalbak in één keer open te maken. Als dezelfde hond bij de eerste keer dat hij aan de afvalbak snuffelde het deksel hard op zijn neus had gekregen dan gaat de hond het gedrag juist niet herhalen.

Als je een hond exact op tijd een beloning geeft voor het gewenste gedrag dan zal je hond het gedrag dus gaan herhalen. Voorwaarde is wel dat de beloning die je geeft, op dat moment, ook als beloning wordt ervaren. Je kunt dus het gedrag van een dier beïnvloeden door correctie en beloning ook wel bekrachtiging (reinforcement) genoemd

Changing Behavior with Operant Conditioning

Vragen

Wat is conditioneren?

Welke 2 soorten zijn er?

Mag je ook straffen?

Wanneer straf je?

Wanneer geef je een beloning?