Uitdroging bij ouderen

.

Uitdroging

Uitdroging wordt veroorzaakt door een te laag vocht gehalte in het lichaam, waarbij de lichaamsweefsels een tekort aan water hebben. Dit probleem komt vaak voor bij ouderen. Meer dan de helft van de 70 plussers die voor opname in het ziekenhuis komen, heeft uitdrogingsverschijnselen. Gek genoeg is de oudere zelf zich vaak helemaal niet bewust van de dreigende uitdroging. Dat komt doordat met de jaren de regelende functies van het lichaam afnemen. Zo hebben ouderen vaak minder dorst en dat is de reden dat ze er niet altijd aan denken om te drinken. Als het dan warm weer is, ontstaat er een probleem. Gevolg hiervan is dat lichaam meer vocht verliest.

Uitdroging vergroot de kwetsbaarheid van ouderen. Als uitdroging onopgemerkt blijft, kan een oudere uiteindelijk aan de gevolgen overlijden.

Oorzaken van uitdroging

· Verminderd dorstgevoel

Door veroudering vermindert het dorstgevoel. Een oudere is er zich daardoor niet altijd van bewust dat het lichaam toe is aan vocht. Een vochtachterstand ontstaat dan vaak heel geleidelijk.


· Vochtverlies
Acuut vochtverlies komt ook voor. Bijvoorbeeld door diarree of braken, maar ook bij lichamelijke inspanning of warmte, zoals na een lange wandeling in de zon.
Ook koorts versnelt het risico op uitdroging aanzienlijk. Bij koorts ga je meer zweten, en gaat de ademhaling sneller. Doordat vocht ook uitgeademd wordt, droogt men dan sneller uit. Iedere graad koorts veroorzaakt 250 ml (een kwart liter) meer vochtverlies per uur.


· Verminderde nierfunctie
Door veroudering vermindert de bloeddoorstroming en de omvang van de nieren. Dit komt door vermindering van de hoeveelheid cellen. Deze twee omstandigheden zorgen ervoor dat de nieren van oudere mensen afvalstoffen moeilijker uit het bloed kunnen filteren.


· Angst voor incontinentie
Angst voor incontinentie is een veel voorkomende reden voor ouderen om minder te gaan drinken. Schaamte zorgt ervoor dat ouderen niet graag over plasproblemen praten, terwijl zij zich vaak niet bewust zijn welk risico ze hierdoor lopen.


· Warm weer
Warm zomerweer verhoogt het risico op uitdroging. Dat is om een aantal redenen riskant. Midden in de zomermaanden valt namelijk de vakantieperiode en juist dan is er een aanzienlijke kans op een hittegolf. Bij dit hete weer hebben ouderen meer vocht nodig, maar omdat het vakantie is, is er vaak minder personeel. Vooral kwetsbare ouderen die niet snel uit zich zelf gaan drinken, kunnen hier de dupe van worden.


· Verslikking
Slikstoornissen verhogen het risico op longontsteking doordat er vocht of voeding in de longen terecht kan komen. Een longontsteking vergroot weet het risico op uitdroging doordat dit gepaard kan gaan met koorts. Wanneer ouderen bang zijn om zich te verslikken, is dit voor hen vaak ook weer een aanleiding om minder te gaan drinken.

Herkennen en voorkomen van uitdroging

· Vocht inname bijhouden
De aanbevolen hoeveelheid om te drinken ligt tussen de 1500 en 2000 ml per dag, tenzij er sprake is van een vochtbeperking. Als het warm is of als de patiënt koorts heeft, is 1500 ml te weinig. Bij een patiënt die te weinig vocht binnenkrijgt, is het belangrijk de vocht in name bij te houden. Dit kan door het bijhouden van een vochtlijst, of door de patiënt om de dag te wegen. De arts bepaald meestal welke van de 2 meetmethoden de meeste kans heeft op succes.


· Let op verschijnselen van uitdroging
De verschijnselen van uitdroging zijn:
- droge lippen en mond
- droge slijmvliezen van neus en ogen
- de tong is droog en bevat soms groeven of is verdikt
- de oudere plast weinig en de plas is donkerder van kleur
- het lichaamsgewicht neemt af
- duizeligheid bij houdingsveranderingen
- lusteloosheid of sufheid
- (acute) verwardheid


· Let op de kleur en geur van urine

Bij uitdroging wordt de urine donkerder en vermindert de hoeveelheid. Donkere urine kan ook andere oorzaken hebben. Bewaar altijd een beetje urine om aan de arts te laten zien. Als de geur van de urine verandert, kan dat komen door een blaasontsteking. Verminderde urineproductie verhoogt ook het risico op blaasontsteking. Bij een blaasontsteking heeft de urine een sterke geur. Ook kan urine bij een blaasontsteking troebel zijn of vlokjes bevatten. Ouderen ervaren bij een blaasontsteking lang niet altijd de pijn bij het plassen die jongeren hebben. Blaasontsteking kan koorts veroorzaken en dus weer mee werken aan uitdroging en het is daarom extra belangrijk om dit op te merken.


· Stimuleer voldoende te drinken
Help ouderen eraan te herinneren om te drinken. Als je merkt dat de oudere niets drinkt, kan het nodig zijn om hulp te geven. Ook contactpersonen kunnen ouderen stimuleren dat ze meer drinken door gezelligheid (samen drinken, een ijsje eten). Vanzelfsprekend drinkt de oudere meer als het lekker is. Smaken verschillen en dus is het belangrijk om na de gaan wat de oudere lekker vindt. Ook in voeding zit vocht, zoals bijvoorbeeld: fruit, soep en toetjes.


· Goede zithouding
Een goede zithouding is belangrijk bij het voorkomen van verslikken. Het is lastig om te slikken als het hoofd naar achteren is gekanteld. Het gaat een stuk makkelijker als de kin naar de borst is gericht. Bij het drinken moeten ouderen rechtop zitten. Als de oudere gebruik maakt van een rolstoel mag deze dan ook niet in de kantelstand staan. Het drinken in een lig stand is behoorlijk riskant.


· Aangepaste bekers
Welke beker het meest geschikt is, is afhankelijk van hun aandoening die in het spel is. Er zijn bekers die gebruikt kunnen worden voor patiënten die hun hoofd niet naar achteren kunnen buigen of hun arm met de beker moeilijk omhoog kunnen heffen dat ze de beker helemaal leeg kunnen drinken. Ook zijn er bekers met 2 handvatten voor patiënten die krachtverlies aan een lichaamszijde hebben.


· Maatregelen bij warm weer
bij warm weer is het belangrijk speciaal te letten op kwetsbare ouderen. Thuiswonende ouderen die om wat voor reden dan ook minder voor zichzelf kunnen zorgen, zijn aangewezen op hulp van buitenaf. Patiënten die minder mobiel zijn lopen extra risico. Als de temperatuur boven de 25 graden komt, zet dan de airconditioning aan of doe zolang het buiten koeler is dan binnen, een raam open. Doe op tijd de zonnewering omlaag of de gordijnen dicht, zorg voor voldoende koele dranken en adviseer de oudere om zich luchtig te kleden.