Digwyddiad erchyll SENGHENYDD

14.10.1913- Universal Colliery

Ar y pedwerydd ar ddeg o Hydref, wnaeth Cymru a Brydain profi y digwyddiad fwyaf erchyll mewn hanes yr Pwllau Glo. Yn anffodus, bu farw 421allan o 936 o ddynion a bechgyn.

Beth Digwyddodd?

Am 8:01 y.b, wnaeth ffrwydrad digwydd tu fewn y pwll glo. Wnaeth 421 o ddynion a bechgyn ifanc farw. Ychydig o rhifau:

Aeth lawr i'r pwll: 936

Lan yn fyw : 438

Ar goll/ marw : 421

Teulu yn dybynnu: 805

Plant :543 (lawr yn y pwll ar y pryd)

Gweddwon :205

Tadau a mamau : 63

Achubwyr :1

Wnaeth y ffrwydrad mynd trwy y pwll i gyd, cafodd ei tanio gan llwch glo a nwy dan ddear.

Dywedodd un llygaid dystiol "You could hear young boys, screaming for their mothers, from the ground."


Dywedodd un o'r achubwyr "Daethom o hyd i olion nid cyrff".

I adnabod y cyrff, roedd yr teuluoedd yn defnyddio ei esgidau, boca tobacco ac ei oriawr. Mae teuluoedd dal yn aros am ei plant a wrod. Mae rhai cyrff heb cael ei adnabod, ac felly bydd dim enw ar ei caregau bedd. Wnaeth Mrs. L Jones, colli ei wr a wyth allan o deuddeg o'i blant.

Ond nid yma, oedd digwyddiad ercyll y pwll. Yn 1901, deuddeg flynedd yn nol, wnaeth ffrwydrad arall digwydd. Ar y pryd, roedd perchenog y pwll, ar ei wyliau yn dde-Ffrainc. Roedd e yn canol 'shifft' ac felly ond 81 o bobol bu farw. Ond un wnaeth goroesi. Ar ol yr digwyddad dywedodd y llywodraeth, i glwchi llawr y pwll, i gladdu y llwch. Bydd pobol teulu yn derbyn 5 ceiniog a hanner fel cyfadferiad.